Zonen: boek over relatie tussen moeders en hun zonen

DIEMEN Eva Marie de Waal (47) uit Diemen heeft haar eerste boek gepubliceerd: Zonen. In Zonen onderzoekt De Waal de relatie tussen moeders en hun zonen.

Eva Marie de Waal woont met haar man Gideon en haar drie zonen van respectievelijk dertien, elf en zes jaar al ruim tien jaar in het centrum van Diemen. De laatste jaren verblijven zij regelmatig langere tijd op het eiland Bali in Indonesië. In augustus van dit jaar keren zij definitief terug naar Diemen.

Het gesprek met Eva Marie de Waal vond plaats toen zij voor enkele weken in Nederland verbleef in verband met filmopnamen. Eva Marie de Waal is actrice, theatermaker, yogadocent en schrijfster. Sinds zij in 2009 afstudeerde aan de Amsterdamse Toneel- en Kleinkunstacademie speelde zij in vele toneel- en televisieproducties, van soapseries als Goede Tijden, Slechte Tijden tot de internationale productie Van der Valk en de speelfilm Laatste Dagen. Met haar eigen theaterduo Waal en Wind werkte zij de afgelopen tien jaar aan een theaterdrieluik en verschillende podcastseries over de positie van de vrouw. Na eerder een aantal toneelstukken te hebben geschreven, heeft zij nu haar eerste boek, Zonen, gepubliceerd.

In Zonen onderzoekt De Waal de relatie tussen moeders en zonen en hoe de wereld omgaat met jongens en thema’s als testosteron, toxic masculinity en MeToo. Want worden zij geboren als jongens, of tot jongens gemaakt?

Eva Marie de Waal omschrijft zichzelf als een feministe in hart en nieren. Zij leeft samen met vier mannen. Zij geeft aan dat er thuis altijd veel reuring is. Haar man en zonen houden van sporten als surfen, voetbal en basketbal. “Drie zonen, daar word je mee gestraft”, zei iemand ooit tegen Eva Marie de Waal. En dat is niet eens het meest onvriendelijke wat zij te horen kreeg. Het algemene beeld is dat jongens lastig zijn, lawaai maken, irritant zijn, fysiek zijn, dingen kapotmaken, gebrekkig communiceren en nooit iets opruimen. Maar is dat wel zo?
Eva Marie de Waal: “Onze zonen zijn vaak lief en aardig, maar ook heftig. Mensen vragen mij weleens: ‘Breken ze de tent niet af? Zijn ze niet druk en maken ze niet veel lawaai?’ Ik denk dan altijd: ja, dat is soms zo, maar soms ook niet. En meisjes kunnen zich ook zo gedragen.”

Eva Marie de Waal heeft voor haar boek 29 vrouwen geïnterviewd die allemaal alleen zonen hebben. Delen van die interviews zijn in het boek verwerkt. “Het gaat om vrouwen van dertig tot negentig jaar. “Wat mij is opgevallen, is dat oudere vrouwen niet het idee hebben dat er vroeger zo’n groot onderscheid werd gemaakt tussen meisjes en jongens. Maar alle vrouwen van mijn leeftijd komen dit wel tegen. Wat ik wel merk, is dat een kind maar één keer hoeft te horen dat hij ‘iets’ is om zich ernaar te gaan gedragen. In mijn huis mogen mijn kinderen in principe alles zijn wat ze willen, maar zodra ze naar school gaan, worden ze ‘de jongen’. En met jongens wordt er op dit moment, vind ik, bitter omgesprongen, ook op school. Het onderwijs is behoorlijk veranderd, niet per se in het voordeel van jongens. En er is nog steeds weinig ruimte voor fysiek gedrag.”

Ze wijst op de lichamelijke verschillen tussen jongens en meisjes. “Er is wel degelijk een lichamelijk verschil tussen jongens en meisjes. De meeste jongens hebben meer testosteron. Dat is het hormoon dat ervoor zorgt dat je wilt bewegen.”

Eva Marie de Waal vertelt dat er over mannen en vrouwen stereotype beelden bestaan. Vrouwen worden over het algemeen eigenschappen toegeschreven als mooi, lief en aardig. Dat zijn eigenschappen die van mannen minder verwacht worden.

Hoewel zij begrip heeft voor het gedrag van jongens in het algemeen en dat van haar zonen in het bijzonder, vindt zij het belangrijk om bij de opvoeding aandacht te besteden aan grensoverschrijdend gedrag. “Onderzoek in Australië en Engeland liet zien dat een op de vier jonge mannen denkbeelden heeft die overeenkomen met die van de manosfeer. Dat is veel. Maar ook als dat in Nederland hetzelfde zou zijn, is dat nog steeds drie op de vier níét. Die 25 procent krijgt wel heel veel aandacht. Het is belangrijk dat jongens en mannen elkaar aanspreken op grensoverschrijdend gedrag. Uit ander onderzoek blijkt dat als twintig procent van de mensen ergens stelling tegen neemt, zij de overige tachtig procent kunnen beïnvloeden.”

Zij hoopt dat haar zonen, als zij iets ouder zijn, tot die twintig procent zullen behoren. “Om een voorbeeld te geven: het woord ‘homo’ valt tegenwoordig heel vaak als scheldwoord. Ook op de voetbalclub waar twee van mijn zonen lid van zijn. Ik vertel mijn zonen dat dat niet normaal is en dat ze daar iets van kunnen zeggen.”

Het internet speelt een steeds grotere rol in het leven van mensen. Ook kinderen en jongeren hebben daarmee te maken. “Alle jongens zitten op een gegeven moment op internet. Als je dan in die internetbubbel of in bepaalde algoritmes terechtkomt, krijg je allemaal vrouwonvriendelijke shit over je heen.”

Eva Marie de Waal stelde aan alle moeders die zij interviewde de vraag: welk manbeeld gun jij je (klein)kinderen? Samengevat luidde het antwoord dat zij kunnen zijn wie ze willen zijn en zich niet beperkt hoeven te voelen door opvattingen of beelden waar zij zelf niets mee hebben.

Eva Marie de Waal: “Vooralsnog voeden ik en de meeste moeders die ik sprak hun kinderen echter op in een wereld met een heersend manbeeld dat ze in het beste geval proberen te ontlopen, zeer waarschijnlijk later moeten afleren en in het slechtste geval nooit afleren.”
Hoewel Eva Marie de Waal in Zonen over een serieus onderwerp schrijft, toont zij in haar boek aan over veel humor en zelfspot te beschikken. Het boek is goed geschreven en prettig leesbaar. Ze geeft tal van voorbeelden uit de praktijk die voor veel mensen — vooral ouders — herkenbaar zullen zijn.

Eva Marie de Waal maakt duidelijk dat Zonen een weergave is van haar hele reis door het moederschap van de afgelopen ruim tien jaar. Het verhaal gaat over haar idee dat vrouwen misschien in een keurslijf zitten, maar mannen net zo goed ook. “Ik zie hoe mijn jongens nog steeds te horen krijgen: je moet stoer, sterk en slim zijn en je mag niet huilen. Ik zeg dat niet tegen mijn zonen, maar het is best lastig dat de buitenwereld daarin nog steeds een beetje achterloopt. Jongens mogen ook weer niet te zwak worden gevonden, want dan krijgen ze daar problemen mee. Het is balanceren, net zoals vrouwen dat moeten. Die moeten zelfstandig zijn en voor zichzelf opkomen, maar ook weer niet ‘te’ anders zijn, want dan zijn ze niet aantrekkelijk. We moeten gewoon mens zijn. En dan het liefst een beetje een aardig mens.”